Article with Vincent Ginis in Knack.
Generatieve AI – denk aan chatbots als ChatGPT, Claude en Le Chat – is het afgelopen jaar mainstream geworden in Vlaanderen. Tegelijk lijkt het enthousiasme over zijn hoogtepunt heen. Dat blijkt uit resultaten van de nieuwe Digimeter. ‘AI kan veel meer dan alleen mails schrijven.’
‘In 2025 heeft de Vlaamse massa generatieve AI omarmd’, zegt Lieven De Marez, onderzoeksdirecteur maatschappij en innovatie (Imec/UGent). Elk jaar presenteert hij de resultaten van de Digimeter van onderzoekscentrum Imec, dat het bezit en gebruik van media en ICT in Vlaanderen monitort en peilt naar de attitude van de bevolking tegenover technologische ontwikkelingen.
AI raakte in Vlaanderen ongezien snel ingeburgerd. Eén jaar na de introductie (2023) was al 18 procent van de Vlamingen een ‘actief gebruiker’. Twee jaar na de introductie was dat 28 procent, en vandaag is dat 43 procent. ‘Daarmee is de technologie definitief mainstream geworden’, aldus De Marez.
Nieuwe zoekmachine
De Vlaming gebruikt chatbots in de eerste plaats als zoekmachine. ‘En dan hebben we het niet over het gebruik van de bestaande zoekmachines zoals Google of Bing, die tegenwoordig op alsmaar sterkere AI-steroïden draaien, maar effectief over het gebruik van AI-platformen als vervanger van de klassieke zoekmachine’, zegt De Marez. ‘In plaats van online via zoekmachines een lijst met mogelijke puzzelstukken van een antwoord te krijgen, leggen generatieve-AI-platformen die puzzel voor ons.’
Vlamingen gebruiken generatieve AI ook om hun productiviteit te verhogen. Chatbots worden ingezet om teksten te schrijven (60 procent), vertalingen te maken (45 procent), teksten samen te vatten (41 procent) of voor advies over professionele keuzes (43 procent).
Slechts een minderheid vindt in chatbots een gesprekspartner. 13 procent van de actieve gebruikers (omgerekend ongeveer 6 procent van alle Vlamingen) heeft ondersteunende gesprekken met generatieve-AI-tools. Nog eens 5 procent van de actieve generatieve-AI-gebruikers ziet het als een manier om ‘gewoon wat te chatten’.
Studenten
Het hoeft dan ook niet te verbazen dat generatieve AI vooral gebruikt wordt door werkenden en studenten. Zeker die laatsten omarmen generatieve AI nog sneller dan de rest van Vlaanderen. Maar liefst 9 op de 10 studenten heeft al gebruikgemaakt van generatieve AI voor hun studies, en 8 op de 10 is een actieve gebruiker voor schooldoeleinden.
Maar ook in de professionele context is AI niet meer weg te denken. 7 op de 10 werkenden heeft al geëxperimenteerd met generatieve AI voor het werk. Meer dan de helft van de werkenden doet dat minstens maandelijks. Een kleine helft (41 procent) van de actieve generatieve-AI-gebruikers is ervan overtuigd dat de technologie de kwaliteit van hun werk verbetert. 45 procent geeft aan door het gebruik van generatieve AI het werk sneller te kunnen afronden.
Authenticiteit
Maar ondanks het hoge enthousiasme en de verwondering over AI krijgen de zorgen stilaan de bovenhand. ‘Voor het eerst zien we het enthousiasme voor AI stagneren’, zegt De Marez. ‘Zeker bij jongeren lijkt de piek van dat enthousiasme voorbij.’
‘8 op de 10 Vlamingen zijn bezorgd dat ze het verschil niet meer zullen zien tussen wat door AI en door een mens is gemaakt.’
Lieven De Marez, onderzoeksdirecteur maatschappij en innovatie (Imec/UGent)
De bezorgdheden en negatieve gevoelens over generatieve AI zwellen verder aan, en vooral bij jongeren. ‘Men maakt zich zorgen over authenticiteit’, aldus De Marez. ‘8 op de 10 Vlamingen zijn bezorgd dat ze het verschil niet meer zullen zien tussen wat door AI en door een mens is gemaakt. Bijna 6 op de 10 ergert zich aan de AI-gegenereerde teksten en beelden die men ongewild te zien krijgt op websites en sociale media.’
Ook de vrees dat AI in de toekomst taken uit onze job kan overnemen, neemt toe: 40 procent van de werkende en studerende Vlamingen is daar ongerust over. Onder de 18- tot 24-jarigen is die zorg met 51 procent het grootst.
Minder nadenken
‘Het is wellicht geen toeval dat we vooral bij jongeren een parallelle en enigszins paradoxale toename zien van enerzijds het gebruik van AI en anderzijds de bezorgdheid erover’, zegt De Marez. ‘Het is de generatie die eerder ook al met sociale media en de smartphone heel snel intensieve gebruiksgewoontes ontwikkelde, om nadien een soort afhankelijkheidsrelatie vast te stellen die sommigen moeilijk onder controle krijgen.’
Met generatieve AI lijkt nu hetzelfde te gebeuren. ‘Doordat die technologie zo snel is ingeburgerd ter ondersteuning van cognitieve taken, zijn mensen ongerust over de vervagende grens tussen efficiënt gebruik, waarbij we zelf de controle behouden, en een gebruik van AI waarbij we te veel aan de technologie uitbesteden.’
1 op de 3 actieve gebruikers geeft vandaag al aan door het gebruik van generatieve AI minder na te denken dan vroeger. Bij jongere gebruikers (18- tot 34-jarigen) is dat zelfs de helft. 1 op de 10 actieve gebruikers voelt zich al te afhankelijk van generatieve AI en zegt zonder die hulp stress of problemen te ervaren. Bij de 18- tot 24-jarigen is dat al meer dan 1 op de 5.
Professor Vincent Ginis: ‘De Vlaming is niet ambitieus genoeg’
Hoewel generatieve-AI-tools gebruikt worden door veel Vlamingen, gebruiken we ze lang niet tot hun volle potentieel. Niet iedereen die met generatieve AI wil werken, kan er immers meteen vlot mee overweg.
Uit de Digimeter blijkt dat 37 procent van de Vlamingen weet hoe men AI moet gebruiken om taken efficiënter uit te voeren. Maar slechts 33 procent geeft aan niet te weten hoe dat moet.
Dat blijkt ook uit een recent rapport van OpenAI. Als we kijken naar hoeveel ‘denkvermogen’ gebruikers van hun AI-modellen vragen, zit België onder het Europese gemiddelde. Chatbots zijn immers tot veel meer in staat dan mails schrijven, teksten samenvatten en vertalingen maken.
‘Als je een chatbot daarvoor gebruikt, is het alsof je iemand met een doctoraat in dienst neemt en die vervolgens opzadelt met eenvoudige administratieve taken’, zegt Vincent Ginis, professor wiskunde, natuurkunde en artificiële intelligentie (VUB, Harvard). ‘Als je dat doet, zal je niet snel onder de indruk zijn van diens competenties. Het zou goed kunnen dat het enthousiasme van de Vlaming voor generatieve AI mede daarom stagneert.’
‘Het is alsof je iemand met een doctoraat in dienst neemt en die vervolgens opzadelt met eenvoudige administratieve taken.’ Vincent Ginis, professor wiskunde, natuurkunde en artificiële intelligentie (VUB, Harvard)
Volgens Ginis is het terughoudende gebruik van generatieve AI door de Vlaming wel degelijk een probleem. ‘België is een kenniseconomie. Als we die technologie niet optimaal inzetten, dreigen we in een competitief nadeel te komen tegenover mensen of landen die dat wel doen. Als we alleen naar het laagst hangende fruit blijven grijpen, missen we grotere opportuniteiten.’
Want die zijn er, maar daarvoor moeten we volgens Ginis anders naar AI leren te kijken. ‘Stel dat u een jaar lang drie extreem hoogopgeleide mensen in dienst kunt nemen, welke taken zou u hen dan geven? Wellicht zult u hen niet vragen om uw e-mails op te stellen, maar om werkprocessen fundamenteel te herdenken zodat die betere resultaten opleveren. Of om grote analyses te maken van taken en documenten die op verschillende plekken terug te vinden zijn.’
Volgens Ginis kampen Vlamingen wat AI betreft dan ook met een gebrek aan ambitie. ‘Veel mensen redeneren dat een groot deel van hun werk vandaag bestaat uit het schrijven van e-mails en het maken van samenvattingen, en dat AI hen kan helpen door die taken te automatiseren. Maar het gaat om méér dan dat: het gaat om het herdenken van je werk. We moeten ons niet alleen afvragen hoe AI ons kan helpen om hetzelfde werk sneller te doen, maar ook welk werk plots mogelijk wordt dat vroeger niet kon.’
Volgens De Marez ligt voor het verwerven van die vaardigheden een belangrijke rol weggelegd voor werkgevers en scholen. ‘Toch zien we dat slechts 28 procent van de werkende Vlamingen en 42 procent van de studenten door hun werkgever of school gestimuleerd wordt om generatieve AI te gebruiken.’